Hasan Sabbah Hakkında En Güvenilir Kaynaklar

Güncellenme: 6 Kasım 2026

Kısa cevap

Hasan Sabbah için en güvenilir başlangıç, Farhad Daftary'nin çalışmaları ile TDV İslâm Ansiklopedisi maddesidir. Temel Orta Çağ kaynakları ise Cüveynî, Reşîdüddin, Kâşânî ve İbnü'l-Esîr'dir. Bu eserlerin çoğu Nizârîlere karşıt bakıştan yazılmıştır, dikkatle okunmalıdır.

Orta Çağ kaynakları

Cüveynî, Moğollar adına Alamut'u gördü ve Hasan'ın otobiyografisinden alıntı yaptı, ama Nizârîlere düşmandı. Reşîdüddin ve Kâşânî, kayıp Nizârî kroniklerini kullandı. İbnü'l-Esîr ise el-Kâmil'de onları Bâtınî başlığıyla anlatır. Bu listede Hasan'ın sağlığında yazılmış bir Nizârî tarihi yok; en iyi metinler bile sonraki aktarımlardır.

Modern çalışmalar

Marshall Hodgson'ın The Order of Assassins, Bernard Lewis'in The Assassins, Daftary'nin The Isma'ilis ve The Assassin Legends kitapları alanın temel eserleridir. Alamut arazisi için Peter Willey'nin Eagle's Nest'i, gezi anlatısı olarak Freya Stark'ın The Valleys of the Assassins'i öne çıkar.

Bu sitede listelediğimiz kaynaklar, doğrudan okuyabildiğimiz çevrimiçi metinlerdir. Basılı kitapları, sayfa numarası vermediğimiz sürece kaynak olarak değil, okuma önerisi olarak görün.

Tarihçiler hangi konularda anlaşamıyor?

Doğum yılı, Nizamülmülk suikastının azmettiricisi, haşhaş kullanımı, Conrad suikastının arkasındaki güç ve adın tam kökeni başlıca tartışmalardır. Bu farkı efsaneler sayfasında örneklerle açıklıyoruz.

Sık sorulan sorular

Hasan Sabbah'ın hayatını anlatan birincil kaynaklar nelerdir?: Otobiyografisi Sergüzeşt (alıntılarla), Cüveynî, Reşîdüddin ve Kâşânî'nin kayıtları ve İbnü'l-Esîr gibi kronikler.
Hasan Sabbah kendi hayatını yazdı mı?: Evet. Sergüzeşt-i Seyyidnâ'yı yazdı. Daftary eserin kayıp olduğunu belirtir; TDV ise Tahran'da bir yazma kaydı verir.
Hasan Sabbah'a ait el yazmaları günümüzde bulunuyor mu?: TDV, Tahran Merkez Kütüphanesi'nde (F 2835) Sergüzeşt, Duşanbe'de Münâcât kaydı verir. Bunların kendi elinden olduğu anlamına gelmez.
Cüveynî, Hasan Sabbah hakkında ne yazdı?: Tarih-i Cihangüşâ'da otobiyografisinden alıntılarla hayatını anlatır ve Alamut'un düşüşünü ilahî ceza olarak görür.
İbnü'l-Esîr, Hasan Sabbah'ı nasıl anlatıyor?: Karşıt bir bakışla, el-Kâmil'de Rey'li (Râzî) olarak ve Bâtınîler bağlamında.
Reşîdüddin'in Hasan Sabbah hakkındaki kayıtları nelerdir?: Câmiu't-tevârîh'te Nizârî kaynaklarını kullanır. Hayatın Mısır dönemi gibi ayrıntıları ondan biliyoruz; üç arkadaş hikâyesini de aktarır.
Bernard Lewis, Haşhaşiler hakkında ne söylüyor?: The Assassins kitabında konuyu modern bir yaklaşımla ele alır ve üç arkadaş hikâyesinin doğruluğundan kuşku duyar.
Farhad Daftary'nin araştırmaları neleri ortaya koyuyor?: Haşhaş efsanelerinin kökenini ve Nizârî tarihinin kendi bağlamını. Daftary, efsanelerin Haçlı çevrelerindeki gelişimini gösterir.
Hasan Sabbah'ın yaşadığı döneme ait arkeolojik kanıtlar nelerdir?: Alamut, Lamasar ve diğer kalelerin kalıntıları. Kişiyle ilgili doğrudan bir arkeolojik buluntu bilmiyoruz.
Hasan Sabbah hakkında tarihçilerin hâlâ anlaşamadığı konular nelerdir?: Doğum tarihi ve yeri, bazı suikastların faili, haşhaş sorusu, cennet bahçesi ve kişisel motivasyonu.
Sünnî ve İsmailî kaynaklar neden farklı anlatılar sunuyor?: Biri onu sapkın ve tehdit, diğeri dava önderi olarak görür. Üstelik İsmailî metinlerin çoğu kaybolmuştur.

Kaynaklar

Cüveynî, Reşîdüddin ve İbnü'l-Esîr gibi Orta Çağ yazarları burada doğrudan değil, listelenen çalışmalar üzerinden aktarılmıştır. Hazırlayan: hasansabbah.com editörlüğü.