Hasan Sabbah, Ömer Hayyam ve Nizamülmülk Arkadaş mıydı?
Güncellenme: 6 Kasım 2026
Kısa cevap
Büyük olasılıkla hayır. Hasan Sabbah, Ömer Hayyam ve Nizamülmülk'ün aynı hocadan okuyup yemin ettiği hikâye, modern araştırmacılara göre efsanedir. Daftary hikâyenin "efsane olarak reddedilmesi gerektiğini" yazar; TDV de bunu "uzak bir ihtimal" olarak değerlendirir.
Hikâye nedir?
Anlatıya göre üç genç Nişabur'da Muvaffak adlı bir hocanın öğrencisidir. İçlerinden yükselen diğerlerine yardım edeceğine yemin ederler. Nizamülmülk vezir olur, Hayyam'a maaş, Hasan'a saray görevi verir. Hasan vezirin yerine göz dikince saraydan uzaklaştırılır ve düşmanlık başlar.
Reşîdüddin hikâyeyi aktarır. Batı'da ise Edward FitzGerald'ın Rubaiyat çevirisine yazdığı giriş sayesinde yaygınlaşmıştır.
Neden doğru olamaz?
Temel sorun yaş farkıdır. Nizamülmülk 1018 doğumludur; Hasan'ın doğumu ise 1046-1054 arasına yerleşir. Otuz yıl civarındaki bu fark, onları sınıf arkadaşı yapmayı imkânsız değilse de çok güç kılar. Bernard Lewis de hikâyenin doğru olma ihtimalini düşük görür.
Sık sorulan sorular
- Hasan Sabbah ile Ömer Hayyam arkadaş mıydı?
- Bunu destekleyen güvenilir bir kayıt yok. İkisi aynı dönemde yaşadı ve aynı coğrafyadandı, ama arkadaşlıkları kanıtlı değil.
- Üçü aynı okulda mı okudu?
- Büyük olasılıkla hayır. Nizamülmülk'le aralarındaki yaş farkı buna uymaz.
- Hasan Sabbah ile Ömer Hayyam'ın düşünceleri arasında bağlantı var mı?
- İncelediğimiz kaynaklarda doğrudan bir bağ bulunmuyor. Popüler anlatılar bu bağı romantize eder.
- Hasan Sabbah ile Nizamülmülk arkadaş mıydı?
- Hayır. Bkz. Nizamülmülk suikastı.
Kaynaklar
- Farhad Daftary, “Hasan Sabbah”, Institute of Ismaili Studies (Encyclopaedia Iranica, c. XII'den düzenlenmiş)
- Abdülkerim Özaydın, “Hasan Sabbâh”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 16 (1997), s. 347-350
- “Nizam al-Mulk”, İngilizce Vikipedi
Cüveynî, Reşîdüddin ve İbnü'l-Esîr gibi Orta Çağ yazarları burada doğrudan değil, listelenen çalışmalar üzerinden aktarılmıştır. Hazırlayan: hasansabbah.com editörlüğü.