Hasan Sabbah ve Nizamülmülk: Suikastı Kim Yaptırdı?

Güncellenme: 6 Kasım 2026

Kısa cevap

Selçuklu veziri Nizamülmülk, 14 Ekim 1092'de (10 Ramazan 485) Nihavend yakınlarında sûfî kılığındaki bir saldırgan tarafından hançerlenerek öldürüldü. Yaygın görüş emri Hasan Sabbah'ın verdiğidir. Fakat vezirle saray arasındaki çatışma nedeniyle Terken Hatun çevresi de şüpheliler arasında anılır.

Olay nasıl gerçekleşti?

Vezir İsfahan'dan Bağdat'a giderken, Nihavend yakınlarında sedyesinde hançerlendi. TDV saldırganın adını Ebû Tâhir Arrânî olarak verir. Bu, Nizârîlere atfedilen ilk büyük suikast olarak anılır.

Olay, vezirin başlattığı Rudbar ve Kuhistan seferlerini de sekteye uğrattı. Birkaç hafta sonra Sultan Melikşah'ın ölümü, Selçuklu ülkesini taht mücadelesine sürükledi.

Emri kim verdi?

Ana akım anlatıya göre Hasan Sabbah gönderdi. Ancak Nizamülmülk aynı günlerde sarayla ciddi bir gerilim içindeydi: Terken Hatun oğlu Mahmud'u veliaht yapmak istiyor, vezir ise Berkyaruk'u destekliyordu. Terken Hatun ve Tâcülmülk'ün rolüne işaret eden araştırmalar vardır, ama bu kesin değildir.

Bu yüzden doğru ifade şudur: Suikast Nizârîlere atfedilir ve Hasan'ın bu olaydan yararlandığı açıktır; fakat sarayın olaya ne kadar karıştığı tartışmalıdır.

Arkadaş mıydılar?

Hayır. Üç okul arkadaşı hikâyesi kronolojiye uymaz; Nizamülmülk 1018 doğumluydu ve Hasan'dan yaklaşık otuz yaş büyüktü. Düşmanlıkları kişisel kırgınlıktan değil, Selçuklu devleti ile İsmailî hareketi arasındaki mücadeleden kaynaklanıyordu.

Sık sorulan sorular

Hasan Sabbah ile Nizamülmülk arasında ne yaşandı?: Vezir, Hasan'ın yakalanmasını emretti ve Nizârîlere karşı sefer düzenledi; 1092'de de bir Nizârîye atfedilen suikastla öldürüldü.
Hasan Sabbah Nizamülmülk'ü öldürttü mü?: Yaygın görüş budur, ancak bunu kesin gösteren belge yoktur ve saray çevresi de şüpheliler arasındadır.
Nizamülmülk nasıl öldürüldü?: Yolculuğu sırasında sedyesindeyken, sûfî kılığındaki birinin hançeriyle.
Hasan Sabbah ile Nizamülmülk arasındaki temel farklar nelerdir?: Nizamülmülk Sünni Selçuklu devletinin veziri ve Siyasetnâme yazarıdır. Hasan ise bu düzene karşı duran Şii İsmailî bir davetçidir.
Nizamülmülk suikastının tarihsel etkileri nelerdi?: Melikşah'ın ölümüyle birleşince Selçuklu ülkesinde taht mücadelesi başladı ve Nizârîler bundan yararlandı.

Kaynaklar

Cüveynî, Reşîdüddin ve İbnü'l-Esîr gibi Orta Çağ yazarları burada doğrudan değil, listelenen çalışmalar üzerinden aktarılmıştır. Hazırlayan: hasansabbah.com editörlüğü.