Nizârî İsmailîler ve Nizârî Devleti'nin Tarihi

Güncellenme: 6 Kasım 2026

Kısa cevap

Nizârî İsmailî Devleti, 1090'da Alamut'un alınmasıyla kuruldu ve 1256'ya kadar yaşadı. Merkezi Alamut'tu. Bitişik sınırları yoktu: İran'da Rudbar, Kumis ve Kuhistan ile Suriye'deki kalelerden oluşan dağınık bir yapıydı. Hasan Sabbah'tan sonra Kiyâ Büzürgümmid başa geçti.

Coğrafyası

İran'da Alamut, Lamasar ve Girdkûh öne çıkar. Kuhistan güneydoğudaki önemli merkezdir. Suriye'de ise Masyaf, Kehf, Kadmus, Havâbî ve Sarmîn gibi yerler bulunur. Kalelerin çevresinde yerleşik topluluklar yaşıyordu. Devlet, sürekli bir sınırdan çok bu noktalar arasındaki bağlarla ayakta kalıyordu.

Suriye kolu ve Masyaf

Hasan II, 1162'de Râşidüddin Sinan'ı Suriye'ye gönderdi. Sinan 1193'e kadar burayı yönetti ve Haçlı çevrelerinin "Dağın Yaşlısı" dediği kişi oldu. Teoride Alamut'a bağlıydı, uygulamada ise oldukça bağımsız hareket etti. Masyaf bugün Suriye'de, Alamut ise İran'dadır; Assassin's Creed oyunlarında öne çıkan Masyaf'tır.

Sonrası ve bugün

Devlet 1256'da yıkıldı, ama topluluk sürdü. 19. yüzyılda Ağa Han I Hasan Ali Şah ile imamlık Hindistan'a taşındı. Bugünkü imam Ağa Han V'dir. Bugünkü Nizârîlerin orta çağ siyasî çatışmalarıyla özdeşleştirilmesi yanıltıcıdır.

Zaman çizelgesi

1090-1124
Hasan Sabbah
1124-1138
Kiyâ Büzürgümmid
1138-1162
Muhammed b. Kiyâ Büzürgümmid
1162-1166
Hasan II (kıyamet ilanı, 1164)
1166-1210
Nûreddin Muhammed II
1210-1221
Celâleddin Hasan III
1221-1255
Alâeddin Muhammed III
1255-1256
Rükneddin Hurşah

Sık sorulan sorular

Nizârî İsmailî Devleti ne zaman kuruldu?: 1090'da. TDV kuruluş tarihini 6 Receb 483 / 4 Eylül 1090 olarak verir.
Nizârî İsmailî Devleti'nin başkenti neresiydi?: Alamut.
Nizârî Devleti'nin sınırları nereye kadar uzanıyordu?: Sürekli bir sınır yoktu. Kuzey İran'dan Kuhistan'a ve Suriye'ye uzanan dağınık kalelerden oluşuyordu.
Nizârîler İran dışında hangi kalelere sahipti?: Suriye'de Masyaf, Kehf, Kadmus, Havâbî ve Rusâfa gibi kalelere.
Alamut'un Suriye'deki Nizârî kaleleriyle ilişkisi neydi?: Suriye'nin yöneticileri Alamut'tan atanıyordu, ama uzaklık onlara geniş bir hareket alanı veriyordu.
Hasan Sabbah'tan sonra devleti kim yönetti?: Kiyâ Büzürgümmid ve oğlu Muhammed. Ardından Hasan II ile imamlar doğrudan yönetime geçti.
Kiya Büzürgümmid kimdir?: Lamasar'daki yardımcısıydı ve Hasan'ın ölümünden hemen önce halefi olarak atandı. 1124-1138 arasında yönetti.
1090 ile 1256 yılları arasında Alamut'ta hangi önemli olaylar yaşandı?: Ayrıntılı liste için kronoloji sayfasına bakın.
Alamut Kalesi ile Masyaf Kalesi arasındaki fark nedir?: Alamut İran'da ve devletin merkezidir; Masyaf Suriye'de ve Sinan'ın kollarından biridir.
Alamut Nizârîleri ile Suriye Nizârîleri arasında ne fark vardı?: Aynı inanca mensuplardı, ancak Suriyeliler Haçlılar ve Selahaddin ile uğraştı; İran kolu ise Selçuklular ve Moğollarla.

Kaynaklar

Cüveynî, Reşîdüddin ve İbnü'l-Esîr gibi Orta Çağ yazarları burada doğrudan değil, listelenen çalışmalar üzerinden aktarılmıştır. Hazırlayan: hasansabbah.com editörlüğü.